L o g i n H a s ł o
programy
suseł perełkowany

Ochrona stanowisk susła perełkowanego w Polsce - hodowla zachowawcza

Obecnie można stwierdzić z całą pewnością, że bez systematycznego wypasania i koszenia pastwisk, wycinania na nich podrostu drzew i krzewów, a także rekultywacji dość dużych obszarów tj. zadań wykonywanych w ramach projektu "Ochrona stanowisk susła perełkowanego w Polsce ze środków Fundacji Ekofundusz, GEF Small Grants Programme - UNDP, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewody Lubelskiego i Zespołu Zamojskich Parków Krajobrazowych, susły nie przetrwałyby na terenie żadnego ze stanowisk.

Najbardziej zagrożona wyginięciem była do niedawna populacja susłów występująca w rezerwacie "Suśle Wzgórza". Susły zachowały się tylko w jednym miejscu tego rezerwatu, a mianowicie w jego części północno-wschodniej i występowały bardzo nielicznie. Zabiegi wykonane w ciągu kilku ostatnich lat, polegające na wykaszaniu i wypasaniu pastwisk, zwłaszcza na obszarze zasiedlonych przez susły spowodowały, że liczebność tej kolonii znacznie wzrosła. Najbardziej widocznym efektem było powiększenie się areału ich rozsiedlenia oraz migracja części osobników na obszar położony w południowo-zachodniej części rezerwatu. Susły mogły rozsiedlić się na tym obszarze, ponieważ wcześniej przeprowadzono tutaj rekultywację pastwiska. W celu ułatwienia susłom możliwości rozprzestrzeniania się, a zwłaszcza migracji w kierunku zachodnim wycięto kilkadziesiąt krzewów głogu. Bardzo korzystnie przedstawia się porównanie stanu liczebności populacji. W sezonie 2001 roku na obszarze rezerwatu występowało od 39 do 75 susłów, a w 2006r. wielkość populacji oszacowano na 449 osobniki. Liczba ta jest jeszcze zbyt mała dla zapewnienia stabilnego rozwoju populacji, ale przy utrzymywaniu dotychczasowych działań ochronnych w ciągu najbliższych trzech, czterech lat pozwoli na wzrost liczebności do kilkuset, a przy sprzyjających warunkach pogodowych do kilku tysięcy osobników.


Rezerwat "Suśle wzgórza"
 
Inwentaryzacja susła perełkowanego na Zamojszczyżnie

Jedna z najmniejszych, również zagrożona wyginięciem kolonia susłów, które występują w rezerwacie "Wygon Grabowiecki" liczyła niegdyś 550 osobników, a w chwili rozpoczęcia realizacji programu liczebność jej była szacowana na siedemnaście. W wyniku prowadzenia systematycznych działań ochronnych, oraz wprowadzenia bardzo niskiego koszenia roślinności przy pomocy kosiarek trawnikowych, które miało na celu zapewnienie jak najlepszych warunków siedliskowych na wiosnę, w trakcie letniej inwentaryzacji w 2002r na terenie stanowiska stwierdzono maksymalnie obecność około 70 osobników. Jednak w ostatnim roku z powodu znacznej presji drapieżników liczebność populacji zmalała do 19 osobników.

Wyniki systematycznej realizacji zaplanowanych działań ochronnych widoczne są również w rezerwacie "Popówka". Prowadzenie kwaterowego wypasu wraz z koszeniem i dokaszaniem pozostałości roślin (niedojadów) spowodowało, że liczebność populacji wzrosła tu do ok. 249 osobników.

Podobnie korzystne zmiany widoczne są też na stanowisku susła perełkowanego w projektowanym rezerwacie "Pastwiska nad Huczwą" położonym koło miejscowości Tyszowce. Systematyczne koszenia oraz wykarczowanie części podrostu drzew i krzewów znacznie poprawiły warunki siedliskowe na stanowisku. W wyniku prac inwentaryzacyjnych wielkość populacji susła na tym stanowisku oszacowano na ok. 250 osobników w 2004 roku. Istotnym problemem w przypadku tego stanowiska oraz wyżej omawianego w miejscowości Grabowiec są drapieżniki. Lisy zakładają tu swoje nory wręcz na granicy stanowiska. W związku z tym przy współpracy z Polskim Związkiem Łowieckim powinny zostać podjęte działania mające na celu zredukowanie populacji lisów na stanowiskach i w ich okolicach.

Wprowadzenie dodatkowych koszeń na terenie lotniska w Świdniku spowodowało wzrost liczebności populacji susłów z 11 500 osobników w roku 2002 do ponad 12 500 osobników w 2005r. Szczegółowe prace inwentaryzacyjne przeprowadzone w 2006 roku wykazały dalszy spadek liczebności populacji do ok. 9 800 osobników. Najbardziej prawdopodobna przyczyna zmniejszania się liczebności populacji susła na terenie lotniska w Świdniku jest jej znaczne przegęszczenie. W rezerwacie "Hubale" oraz na terenie użytku ekologicznego "Błonia Nadbużańskie" liczebność susłów nieznacznie wzrosła, albo utrzymuje się na takim samym mniej więcej poziomie, jak w 2000 roku. Są to jednak w dalszym ciągu populacje małe - "zarodkowe". W wyniku prowadzonych zabiegów ochronnych na obszarze wszystkich stanowisk susła perełkowanego objętych projektem, przywrócone zostało pastwiskowe użytkowanie terenów. Tylko dzięki tym działaniom kolonie zwarte susłów zostały ochronione przed całkowitą zagładą. Jednak w chwili obecnej ilość krów jaką dysponują rolnicy i którą wypasają na terenie stanowisk susła jest dalece niewystarczająca. Dlatego utrzymanie warunków siedliskowych na obszarze kolonii wymaga regularnych koszeń i organizacji wypasu. Brak tych działań niewątpliwie doprowadzi do powrotnej degradacji pastwisk i w efekcie stanie się przyczyną wymierania kolonii.

Równolegle do działań ochronnych, mających na celu poprawę warunków siedliskowych na obszarach zajętych przez susła, przeprowadzono w latach 2004 -2005 drugą część projektu zrealizowaną ze środków GEF Small Grants Programme - UNDP przy współpracy Lubelskiego Towarzystwa Ornitologicznego. Brak wypasu zwierząt trawożernych na dotychczasowych stanowiskach susła, zaprzestanie systematycznej eksploatacji użytków zielonych spowodował gwałtowne zarastanie przestrzeni otwartych pastwisk. Stało się to podstawowym czynnikiem spadku liczebności susła i lokalnego całkowitego wymierania jego populacji. Znaczne tereny na obszarach rezerwatów, na których jeszcze pod koniec lat 80-tych licznie występowały susły obecnie są nadal niemożliwe do zasiedlenia. Dlatego w ww. drugiej części projektu zdynamizowano dotychczasowe działania wytypowano i przygotowano rezerwat "Gliniska" do reintrodukcji susła perełkowanego. Na terenie tego rezerwatu jeszcze do 1991 roku notowano występowanie susła, jednak w późniejszych latach wyginął on całkowicie. Podjęte przy wsparciu GEF Small Grants Programme - UNDP działania przygotowały rezerwat do próby odbudowania na jego terenie koloni susła, której liczebność w latach 80-tych wynosiła około 2000 osobników. Poza zakupem specjalistycznego sprzętu koszącego (bardzo duże nachylenie terenu), wykonywano systematyczne koszenia, przeprowadzono rekultywację pastwiska w miejscach najbardziej zdegradowanych oraz wykarczowano wiele miejsc porośniętych krzewami i podrostem drzew. Również z ww. środków uzyskano dzierżawę obiektu na okres 5 lat od Wspólnoty Wiejskiej Wsi Gliniska, która umożliwiła wykonywanie wszystkich przewidzianych projektem zadań.

W drugim kierunku działań, objętych tą częścią projektu, założono jedyną w Europie wiwaryjną hodowlę susła perełkowanego w Zamojskim Ogrodzie Zoologicznym, która w myśl założeń projektu stanie się rezerwową pulą genową susła perełkowanego, a uzyskane potomstwo będzie bardzo przydatnym materiałem do reintrodukcji czy też introdukcji gatunku na nowe stanowiska. W ramach projektu wykonano specjalny wybieg dla susła perełkowanego na terenie ogrodu zoologicznego i przesiedlono na jego teren 33 susły z kolonii w Świdniku. Jest to zgodne z zasadą IUCN in situ i ex situ dla populacji lokalnie zagrożonych, w tym wypadku z obszaru Polski, gdzie suseł perełkowany osiąga zachodnią granicę swego zasięgu.


Zamojski Ogród Zoologiczny

Tekst i zdjęcia Piotr Duda

 

 

Strona główna | Kontakt | O nas | Aktualności | Programy | Edukacja | Kartoteka | Linki | Sklep | LTO na Facebooku, Twitterze i Youtubie
ˆ LTO 2011-2014 waldemi